HPV؛ بدون باور غلط

از تشخیص مبتنی بر شواهد تا آینده‌ای بدون سرطان دهانه رحم

HPV — No More Myths | From Evidence-Based Detection to a Future Free from Cervical Cancer

 

حذف سرطان دهانه رحم؛ از اهداف جهانی WHO تا نقش تشخیص دقیق HPV

سرطان دهانه رحم یکی از سرطان‌هایی است که می‌توان با ترکیبی مؤثر از واکسیناسیون، غربالگری و درمان به‌موقع، بروز و مرگ‌ومیر ناشی از آن را به‌طور چشمگیری کاهش داد. با وجود پیشرفت‌های علمی در پیشگیری و تشخیص این بیماری، دسترسی به خدمات غربالگری باکیفیت، تشخیص به‌موقع و پیگیری مناسب همچنان از عوامل تعیین‌کننده در کنترل بار این سرطان در جوامع مختلف است.

سازمان جهانی بهداشت (WHO) با راه‌اندازی ابتکار جهانی حذف سرطان دهانه رحم، رویکردی جامع برای مقابله با این بیماری ارائه کرده است؛ رویکردی که در آن، حذف سرطان دهانه رحم به‌عنوان یک مشکل سلامت عمومی، هدفی قابل پیگیری و مبتنی بر شاخص‌های مشخص تعریف می‌شود.

حذف سرطان دهانه رحم به چه معناست؟

در راهبرد WHO، حذف سرطان دهانه رحم به‌عنوان یک مشکل سلامت عمومی به معنای کاهش میزان بروز استانداردشده سنی این بیماری به کمتر از ۴ مورد جدید در هر ۱۰۰ هزار زن در سال است.

بنابراین، منظور از Elimination، ناپدیدشدن کامل تمام موارد سرطان دهانه رحم در سراسر جهان نیست؛ بلکه رسیدن به سطحی از بروز بیماری است که دیگر به‌عنوان یک مشکل عمده سلامت عمومی تعریف نشود.

برای حرکت کشورها به‌سوی این هدف، WHO مجموعه‌ای از اهداف جهانی را تعیین کرده است که باید تا سال ۲۰۳۰ محقق شوند و در ادامه نیز حفظ شوند.

راهبرد 90–70–90 سازمان جهانی بهداشت

راهبرد جهانی WHO بر سه محور اصلی استوار است:

۱. واکسیناسیون؛ ۹۰ درصد

هدف آن است که ۹۰ درصد دختران تا سن ۱۵ سالگی، واکسیناسیون کامل HPV را دریافت کنند. واکسیناسیون در برابر انواع مهم ویروس پاپیلومای انسانی، یکی از ارکان اساسی پیشگیری اولیه از سرطان دهانه رحم است.

۲. غربالگری؛ ۷۰ درصد

بر اساس هدف‌گذاری WHO، ۷۰ درصد زنان باید با استفاده از یک تست غربالگری با عملکرد بالا تا سن ۳۵ سالگی و بار دیگر تا سن ۴۵ سالگی غربالگری شوند.

کیفیت روش غربالگری، دسترسی به خدمات، مشارکت زنان و پیگیری نتایج غیرطبیعی، همگی در اثربخشی برنامه‌های غربالگری نقش دارند. تست‌های مبتنی بر شناسایی HPV از جمله فناوری‌های مهم در توسعه برنامه‌های غربالگری مؤثر هستند.

۳. درمان و مراقبت؛ ۹۰ درصد

هدف سوم آن است که ۹۰ درصد زنان مبتلا به ضایعات پیش‌سرطانی درمان مناسب دریافت کنند و ۹۰ درصد زنان مبتلا به سرطان تهاجمی نیز به‌درستی مدیریت و مراقبت شوند.

این هدف نشان می‌دهد که غربالگری به‌تنهایی کافی نیست. شناسایی افراد در معرض خطر یا مبتلا به ضایعات، زمانی بیشترین ارزش را دارد که به ارزیابی تکمیلی، پیگیری و مراقبت مناسب منتهی شود.

چرا غربالگری HPV در مسیر حذف سرطان دهانه رحم اهمیت دارد؟

عفونت پایدار با انواع پرخطر HPV عامل اصلی ایجاد سرطان دهانه رحم است. بااین‌حال، شناسایی HPV به‌تنهایی به معنای ابتلای فرد به سرطان نیست؛ بسیاری از عفونت‌های HPV به‌صورت خودبه‌خود برطرف می‌شوند و تنها بخشی از عفونت‌های پایدار پرخطر ممکن است به ضایعات پیش‌سرطانی و در صورت عدم شناسایی و مدیریت مناسب، به سرطان منجر شوند.

به همین دلیل، برنامه‌های غربالگری باید بر اساس شواهد علمی، دستورالعمل‌های معتبر و مسیر مشخص مدیریت نتایج طراحی شوند.

تست‌های مولکولی HPV با شناسایی مواد ژنتیکی ویروس، امکان تشخیص انواع پرخطر هدف‌گذاری‌شده را فراهم می‌کنند. انتخاب روش مناسب غربالگری باید با توجه به راهنماهای بالینی، جمعیت هدف، الزامات برنامه غربالگری و ویژگی‌های عملکردی تست انجام شود.

در کنار تست‌های مبتنی بر DNA ویروس، فناوری‌های مبتنی بر RNA نیز در تشخیص HPV کاربرد دارند. برای مثال، آزمون Aptima HPV با شناسایی mRNA مربوط به ژن‌های E6/E7 انواع پرخطر HPV، رویکردی مولکولی برای شناسایی عفونت‌های هدف ارائه می‌دهد. بیان این ژن‌ها با فرایندهای زیستی مرتبط با سرطان‌زایی HPV ارتباط دارد؛ بااین‌حال، نتیجه مثبت تست به‌تنهایی تشخیص سرطان نیست و باید مطابق دستورالعمل‌های بالینی تفسیر شود.

انتخاب روش تشخیصی مناسب باید بر اساس شواهد معتبر، کاربرد موردنظر تست، ویژگی‌های عملکردی و مسیر مدیریت بیمار صورت گیرد؛ نه صرفاً بر اساس نام فناوری.

از تشخیص تا اقدام؛ حلقه‌های به‌هم‌پیوسته پیشگیری

موفقیت در مسیر حذف سرطان دهانه رحم به هماهنگی میان چند بخش وابسته است:

• پیشگیری اولیه: افزایش دسترسی و پوشش واکسیناسیون HPV.

• غربالگری مؤثر: استفاده از روش‌های معتبر و با عملکرد بالا در جمعیت هدف.

• مدیریت نتایج: ارزیابی مناسب نتایج مثبت و شناسایی افرادی که به بررسی بیشتر نیاز دارند.

• درمان و پیگیری: اطمینان از دسترسی به خدمات درمانی و مراقبت متناسب با وضعیت بالینی.

• آگاهی‌بخشی: اصلاح باورهای نادرست درباره HPV، کاهش انگ اجتماعی و تشویق به مراجعه آگاهانه برای خدمات پیشگیری و غربالگری.

هرگونه اختلال در این زنجیره می‌تواند اثربخشی کلی برنامه‌های پیشگیری را کاهش دهد. بنابراین، توسعه فناوری‌های تشخیصی باید در کنار آموزش، دسترسی عادلانه به خدمات و طراحی مسیرهای مؤثر ارجاع و پیگیری قرار گیرد.

نقش آزمایشگاه‌های تشخیص پزشکی در تحقق اهداف جهانی

آزمایشگاه‌های تشخیص پزشکی از ارکان مهم برنامه‌های غربالگری مبتنی بر شواهد هستند. کیفیت فرایندهای آزمایشگاهی، انتخاب روش مناسب، رعایت الزامات کنترل کیفیت و ارائه نتایج قابل اتکا، در تصمیم‌گیری بالینی و مدیریت مؤثر افراد غربال‌شده اهمیت دارند.

همکاری میان آزمایشگاه‌ها، متخصصان زنان، پاتولوژیست‌ها، مراکز درمانی و تأمین‌کنندگان فناوری‌های تشخیصی می‌تواند به تقویت زنجیره غربالگری و پیگیری کمک کند.

در این مسیر، توجه به اعتبارسنجی روش‌ها، الزامات کیفی، آموزش کاربران و انطباق فناوری با نیازهای واقعی نظام سلامت، به‌اندازه دسترسی به تجهیزات تشخیصی اهمیت دارد.

تکاپوطب؛ همراه با رویکرد تشخیص مبتنی بر شواهد

تکاپوطب با فعالیت در حوزه تجهیزات و فناوری‌های تشخیص پزشکی، بر اهمیت دسترسی به راهکارهای تشخیصی متناسب با نیاز آزمایشگاه‌ها و مراکز درمانی تأکید دارد.

فناوری‌های مولکولی تشخیص HPV، از جمله راهکارهای قابل بررسی در برنامه‌های غربالگری سرطان دهانه رحم هستند. آشنایی علمی با روش‌های تشخیصی، شناخت کاربردها و محدودیت‌های هر فناوری و توجه به الزامات کیفیت آزمایشگاهی می‌تواند به انتخاب آگاهانه‌تر راهکارهای تشخیصی کمک کند.

مسیر حذف سرطان دهانه رحم تنها به یک فناوری یا یک سازمان وابسته نیست؛ این هدف به همکاری نظام سلامت، متخصصان، آزمایشگاه‌ها، سیاست‌گذاران و جامعه نیاز دارد.

آینده‌ای با موارد کمتر سرطان دهانه رحم، با اقدام امروز آغاز می‌شود

هدف جهانی 90–70–90 یادآور این واقعیت است که پیشگیری، غربالگری و درمان باید در کنار یکدیگر توسعه یابند. افزایش آگاهی درباره HPV، گسترش غربالگری با روش‌های معتبر و تقویت مسیر پیگیری نتایج، گام‌هایی مهم در جهت کاهش بار سرطان دهانه رحم هستند.

در تکاپوطب، باور داریم که آگاهی علمی و فناوری تشخیصی زمانی بیشترین ارزش را دارند که در خدمت تصمیم‌گیری آگاهانه و ارتقای کیفیت خدمات سلامت قرار گیرند.

HPV؛ بدون باور غلط. تشخیص مبتنی بر شواهد، گامی در مسیر آینده‌ای سالم‌تر.

منابع علمی

1. World Health Organization (WHO). Cervical Cancer Elimination Initiative. https://www.who.int/initiatives/cervical-cancer-elimination-initiative

2. WHO. Global strategy to accelerate the elimination of cervical cancer as a public health problem. https://www.who.int/publications/i/item/9789240014107

3. WHO. WHO guideline for screening and treatment of cervical pre-cancer lesions for cervical cancer prevention. https://www.who.int/publications/b/82716